ایران شناسی‌ ۱


سیستان بهشت باستان شناسان
استان سیستان و بلوچستان در جنوب خاوری ایران واقع است. این استان با حدود ۱۸۱۷۸۵۰ کیلومتر مربع وسعت، پهناورترین استان ایران می‌باشد و بیش از ۱۱ درصد وسعت کشورمان را دربرمی‌گیرد.

بگزارش بانکی دات آی آر سیستان و بلوچستان ۱۱۱۰۰ کیلومتر مرز با کشورهای پاکستان و افغانستان و ۳۰۰۰ کیلومتر مرز آبی با دریای عمان دارد و به دلیل قرار گرفتن در موقعیت راهبردی و ترانزیتی از اهمیت فراوانی برخوردار است بویژه بندر چابهار که تنها بندر اقیانوسی ایران و آسانترین و بهترین راه دسترسی کشورهای آسیای میانه به آبهای آزاد است.
سیستان امروزی که قسمت شمالی استان را در برمی گیرد، در کتاب اوستا، یازدهمین سرزمینی است که " اهورامزدا " آفریده. همچنین زادگاه رستم دستان قهرمان حماسی شاهنامه فردوسی می باشد.
" نیمروز " نام دیگر سیستان است. همچنین بنای بیشتر شهرهای سیستان را به پهلوانان اسطوره ای ایران چون زال، سام و رستم نسبت داده اند.
این استان دارای جاذبه های گردشگری فراوانی است که متاسفانه تا امروز بسیاری از نواحی آن برای ایران گردان ناشناخته مانده است.
دیدنی های سیستان وبلوچستان


تمدن جیرفت (و نه سهر سوخته)










تمدن جیرفت نام بقایای شهری باستانی است که در ۵۶ کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان و در حاشیه جاده زابل - زاهدان واقع شده است . این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سال ‌های ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از میلاد در آن سکونت داشته اند .

شهری که گفته می ‌شود پیشرفته‌ ترین شهر جهان قدیم بوده است و حتی بسیار پیشرفته ‌تر از شهر کرت که سینوهه در کتاب خود از آن یاد کرده است . به اعتقاد برخی باستان ‌شناسان اگر بخواهیم به معنای کامل و دقیق شهر توجه کنیم ، این شهر را باید قدیمی ‌ترین شهر دنیا دانست چرا که معدود شهر ‌های پیش از آن ، از نظر امکانات و اصول شهرنشینی با آن قابل مقایسه نیستند .

تمدن جیرفت دارای تشکیلات منظم و مرتبی بوده است . آثار باقی مانده نشان دهنده این امر است که در این شهر طی هزاره سوم پیش از میلاد ، دارای یک نظام مرتب و منظم آبرسانی ، تخلیه فاضلاب و دانش پزشکی بوده تا آن حد که پزشکان این شهر نه تنها از فنونی چون شکسته‌ بندی آگاه بوده ‌اند ، بلکه می ‌توانسته ‌اند به اجرای اعمال شگفت‌ انگیز جراحی مغز دست بزنند . از سوی دیگر پیدا شدن تنها لوح نوشته دوران آغاز ایلامی این شهر ، همراه با آثار مهر ها ، نشان از ارتباطات تجاری و کنترل اقتصادی منطقه از سوی این جامعه دارد. برای آگاهی‌‌های بیشتر در باره تمدن جیرفت و یا حلقۀ گم شدۀ تاریخ بشریت به لینک زیر نگاه کنید.
تمدن جیرفت




کاخ قلعچه و یا قلعه مچی


کاخ قلعچه و یا قلعه مچی و یا کاخ یکی‌ از توانگران دوران صفوی، و بناه‌های وابسته به آن در سه کیلومتری شرق حوضدار سیستان و ۶ کیلومتری تمدن جیرفت و یا شهر سوخته و ۷۰ کیلومتری جنوب غربی زابل قرار دارد. این قلعه مقر و کاخ خاندان بزرگ ملک رئیسی، فرمانروایان جنوبی سیستان می‌باشد که با معماری شگفت انگیزی ساخته شده است. ارتفاع ایوان شمالی این قلعه از زمین ۱۰ متر و دهانه آن ۵/۷ متر پهنا دارد. در این منطقه باقی مانده یک آسیاب بادی نیز وجود دارد که نمونه‌های آن در تمام نقاط سیستان وجود داشته است. این ساختمان رادر زمان امپراتوری صفویّه و شاهان کیانی به دستور حکمرانان محلی در سیستان ساخته‌اند ودر کراب احیاءالملوک که نوشته شخصی‌ بنام دکتر ستوده است آن را قلعهٔ کافی نامیده اند. نامگذاری این کاخ و نامیدن آن به نام (قلعه مچی) مشخص نیست ولی‌ گفته میشود به دلیل بُن درختان خرمایی که در آن جا دیده‌اند این نام را بر آن نهاده‌اند. چراکه در زبان بلوچی به درخت خرما مچ می‌گویند. در جنوب غربی این قلعه و به فاصله ۳کیلومتری آن تعدادی تپه کوچک وجود دارد که سفال‌های کشف شده آن به انسان‌های اولیه و یا به دوران پیش از تاریخ برمیگردد. در این منطقه کتیبه‌ای از سال ۱۱۳۰ هجری قمری (۱۷۱۷ میلادی) مربوط به حاکم محلی میرجعفرخان کشف شده است. تمام آثار باستانی بدست آمده از این منطقه که تاریخ این بخش از سرزمینمان را روشن میکرده است، توسط دزدان غربی که تحت نام باستان شناس و جهانگرد به این منطقه سفر کرده اند، به اروپا و آمریکا برده شده است.

مصالح به‌کار رفته در آن چینه و خشت است . این کاخ هرچند با توجه به عوامل جغرافیایی و سیاسی متروک شده است ولی همچنان به عنوان نماد هنر معماری خشت و چینه از دوران صفوی در دشت سیستان از منزلتی ویژه برخوردار است . در حال حاضر این اثر شگفت انگیز تاریخی‌ مورد فراموشی واقع شده و مانند دیگر کاخ‌های ایران در حال ویرانی کامل است.
منطقه حوضدار در سیستان و بلوچستان به روایت تاریخ در دوران امپراتوری صفوی از تمدن و آبادانی بالایی برخوردار بود. واین دوره از اواخر دوره ساسانی آغاز شده و در دوره صفویه به اوج خود رسیده و نهایتا در دوره قاجاریه رو به افول و نابودی می رود. شاهد این اوج عظمت منطقه در دوره امپراتوری صفوی بقایایی ابنیه نیمه ویران از قبیل کاخ کاروانسرا قلعه و آسیاب‌های بادی متعدد و همچنین مجموعه‌ای از منازل مسکونی در دشت مچی می باشد. مچ برگرفته از مک به معنای نخل خرما می باشد. قلعه یا کاخ مچی یادمانی از اوج این دوره در منطقه است که مقر و کاخ فرمانروایی خاندان رئیسی از فرمانروایان تمدن جنوبی سیستان می باشد .
این کاخ به قلعه نیز معروف است یادمانی از عظمت و هنر معماری امپراتوری صفویه محسوب می شود که در پهنه دشت سیستان در کنار سایر آثار به یادگار مانده است .
نقشه ساختمانی بصورت تقریبا مربع ( ۵/۳۹*۳۸ ) متر و از نوع بناهای دو ایوانی و مصالح آن تماما از خشت و خام و گل بوده از دو قسمت عمده تشکیل یافته است یکی بنای اصلی کاخ یا قلعه و دیگری مجموعه معماری الحاقی پیروامون آن می باشد .
فرم و نقشه کلی بنا اصلی کاخ بصورت مربع و بخضی از آن در دو طبقه اجرا شده است ورودی اصلی بنا د ضلع جنوبی واقع شده که پس از ورود به یک فضای هشتی شکل به حیاط مرکزی راه می یابد و ایوان زیبا در قسمت شمال و جنوب حیاط مرکزی و مجموعه‌ای از اطاق‌ها تقریبا به صورت قرینه در اضلاع دیگر قرار گرفته که همگی به حیاط مرکزی راه می یابند .
ایوان شمالی عریض و مرتفع آن از زیباترین شیو‌های معماری و اجرای طاق و قوس در منظقه به شماره می آید که در دو طرف غرب و شرق آن دو سالن یا فضای بزرگ با پوشش گنبدی وجود دارد .
مجموعه معماری طبقه دوم بیشتر در ضلع غربی بصورت یک راهرو کم عرض با طاق نماهای هلالی شکل که در امتداد مجموعه اطلاق‌های طبقه فوقانی قرار گرفته است .
بنای اصلی مربع شکل کاخ بوسیله مجموعه معماری خارجی که شامل اتاق‌های نگهبانی و حصارهای متعدد است حفاظت می گردد.
این بنای ارزشمند دوره امپراتوری صفوی بعنوان برگی از تاریه منطقه سیستان در تاریخ ۹/۸/۱۳۷۷ با شماره ۲۱۳۵ در لیست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و میبایستی و مورد حفاظت و حمایت قانونی قرار میگرفت.








هیچ نظری موجود نیست: